DEN HAAG – Voor de ruim 1,2 miljoen zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) in Nederland is vandaag, dinsdag 17 maart 2026, een spannend moment aangebroken. De Belastingdienst heeft officieel bevestigd dat de periode van de ‘zachte landing’ definitief voorbij is. Waar 2025 nog in het teken stond van voorlichting en waarschuwingen, is de fiscus nu gestart met een gerichte handhavingscampagne tegen schijnzelfstandigheid. Voor zowel opdrachtgevers als zzp’ers zijn de risico’s – variërend van forse naheffingen tot vergrijpboetes – groter dan ooit.
De kern van het huidige beleid draait om de Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties). Hoewel er in de politiek nog volop wordt gesproken over de nieuwe ‘Zelfstandigenwet’, is de huidige praktijk dat de Belastingdienst niet langer wegkijkt. Er wordt nu niet meer gekeken naar wat er op papier in het contract staat, maar naar de feitelijke situatie op de werkvloer.
Wanneer bent u ‘schijnzelfstandig’ volgens de regels van 2026?
De inspecteurs van de Belastingdienst hanteren drie hoofdcriteria om te bepalen of iemand eigenlijk in loondienst is:
-
Gezag: Wordt u direct aangestuurd door de opdrachtgever? Moet u meedraaien in teamvergaderingen en vaste werktijden hanteren die door de baas zijn bepaald?
-
Persoonlijke Arbeid: Moet u het werk echt zelf doen, of mag u iemand anders sturen om de klus te klaren zonder dat de opdrachtgever daar moeilijk over doet?
-
Ondernemerschap: Loopt u zelf risico als een project mislukt? Investeert u in eigen gereedschap of software? Gebruikt u materialen van de klant, dan ziet de fiscus dat vaak als een aanwijzing voor loondienst.
In sectoren als de bouw, de zorg en de IT is de onrust momenteel het grootst. In deze branches werken veel zzp’ers al jarenlang voor dezelfde opdrachtgever in rollen die nauwelijks te onderscheiden zijn van hun collega’s in vaste dienst. Vanaf vandaag worden deze ‘grijze constructies’ actiever opgezocht.
Boetes en Naheffingen: Wat staat er op het spel?
Het jaar 2026 markeert een harde breuk met het verleden. Voor het eerst kunnen er weer vergrijpboetes worden opgelegd in situaties waarin sprake is van opzet of grove schuld. Deze boetes zijn niet mals en kunnen oplopen tot 100% van de niet-betaalde loonheffingen.
Bovendien kunnen naheffingsaanslagen worden opgelegd met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025. Voor een gemiddelde opdracht kan een dergelijke claim voor een opdrachtgever al snel in de tienduizenden euro’s lopen. Dit zorgt ervoor dat veel grote bedrijven hun inhuurbeleid momenteel heroverwegen of zelfs tijdelijk stopzetten.
De rol van het minimumuurtarief
Hoewel de nieuwe Wet VBAR (die een minimumtarief van circa €38 per uur voorstelt) nog niet volledig is ingevoerd, gebruikt de Belastingdienst dit bedrag in 2026 wel al als een informele graadmeter. Wie ver onder dit tarief werkt, wordt sneller als kwetsbare werknemer gezien die bescherming van het arbeidsrecht nodig heeft, terwijl specialisten met zeer hoge tarieven doorgaans minder kritisch worden bekeken.
Wat kunt u nu doen?
Experts adviseren zzp’ers om hun werkwijze kritisch tegen het licht te houden. Werkt u onder eigen regie? Heeft u meerdere opdrachtgevers per jaar? En bepaalt u zelf hoe u een resultaat behaalt? Als het antwoord op deze vragen ‘ja’ is, staat u een stuk sterker bij een controle. Voor opdrachtgevers is het advies om uitsluitend te werken met goedgekeurde modelovereenkomsten, maar vooral om de dagelijkse praktijk zo in te richten dat er geen sprake is van een hiërarchische verhouding.
Juridische en Fiscale Disclaimer
Dit artikel is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden en vormt geen juridisch of fiscaal advies. De regels omtrent schijnzelfstandigheid zijn complex en de handhaving kan per geval verschillen. Wij raden u aan om bij twijfel contact op te nemen met een gespecialiseerde adviseur om uw specifieke situatie te laten toetsen. De auteur is niet aansprakelijk voor beslissingen op basis van deze tekst.
